• Ιστορικό:

Το 1992 με τον Κανονισμό(ΕΟΚ)2081/92 η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε για πρώτη φορά το καθεστώς για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων και με τον Κανονισμό(ΕΟΚ)2082/92 το καθεστώς για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων.

Το 2006 με στόχο τη βελτίωση του συστήματος, οι παραπάνω κανονισμοί αντικαταστάθηκαν από τον Κανονισμό(ΕΚ)510/06 και Κανονισμό(ΕΚ)509/06 αντίστοιχα, χωρίς ωστόσο να μεταβληθεί το πεδίο εφαρμογής τους και η σκοπιμότητά τους, οι οποίοι με τη σειρά τους συγχωνευτήκαν από τον Κανονισμό(ΕΕ)1151/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων.

Το 2024, ο Κανονισμός(ΕΕ)1151/2012 αντικαταστάθηκε από τον Κανονισμό(ΕΕ)2024/1143 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου σχετικά με τις γεωγραφικές ενδείξεις για τον οίνο, τα αλκοολούχα ποτά και τα γεωργικά προϊόντα, καθώς και σχετικά με τα εγγυημένα παραδοσιακά ιδιότυπα προϊόντα και τις προαιρετικές ενδείξεις ποιότητας για τα γεωργικά προϊόντα, ο οποίος τροποποιεί τον Κανονισμό(ΕΕ)1308/2013, τον Κανονισμό(ΕΕ)2019/787 και τον Κανονισμό(ΕΕ)2019/1753 και καταργεί τον Κανονισμό(ΕΕ)1151/2012. Έτσι, πλέον όλες οι νομοθεσίες που αφορούν στις Γεωγραφικές Ενδείξεις για τους οίνους, τα αλκοολούχα ποτά και τα γεωργικά προϊόντα έχουν ενοποιηθεί σε ένα κανονισμό.

Ο νέος κανονισμός έχει συμπληρωθεί με τον Εκτελεστικό Κανονισμό(ΕΕ)2025/26 της Επιτροπής, για τη θέσπιση κανόνων εφαρμογής του ανωτέρω κανονισμού, καταργώντας τον Κανονισμό(ΕΕ)668/2014 και τον Κανονισμό(ΕΕ)2021/1236, καθώς και με τον κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμό(ΕΕ)2025/27 της Επιτροπής για τη συμπλήρωση του κανονισμού με κανόνες σχετικά με την καταχώριση και την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων καταργώντας τον Κανονισμό(ΕΕ)664/2014.

Σύμφωνα με τους παραπάνω κανονισμούς και στο πλαίσιο του επαναπροσανατολισμού της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), οι αγρότες έχουν τη δυνατότητα να στραφούν σε μορφές ολοκληρωμένης ανάπτυξης της υπαίθρου, μέσω της διαφοροποίησης της γεωργικής παραγωγής. Επιπλέον παρέχεται η δυνατότητα αφενός στους παραγωγούς (ιδίως των μειονεκτικών και απομακρυσμένων περιοχών) να προωθήσουν ευκολότερα προϊόντα τους που παρουσιάζουν εξειδικευμένα χαρακτηριστικά, πετυχαίνοντας καλύτερες τιμές στην αγορά και βελτιώνοντας έτσι το εισόδημά τους και αφ’ ετέρου στους καταναλωτές να αγοράζουν προϊόντα ποιοτικά, με εγγυήσεις για τη παραγωγή, επεξεργασία και τη γεωγραφική καταγωγή τους.

• Ονομασία Προέλευσης 

Ως «ονομασία προέλευσης» νοείται η ονομασία, η οποία μπορεί να είναι μια παραδοσιακά χρησιμοποιούμενη ονομασία,  που ταυτοποιεί ένα προϊόν: 

α) καταγόμενο από συγκεκριμένο τόπο, περιοχή ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, χώρα· 
β) η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά του οποίου η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά οφείλονται κυρίως ή αποκλειστικά στο ιδιαίτερο γεωγραφικό περιβάλλον με  τους εγγενείς φυσικούς και ανθρώπινους παράγοντες που το χαρακτηρίζουν· και 
γ) του οποίου όλα τα στάδια της παραγωγής εκτελούνται εντός της οριοθετημένης γεωγραφικής περιοχής.

• Γεωγραφική Ένδειξη 

Ως «γεωγραφική ένδειξη» νοείται η ονομασία συμπεριλαμβανομένης παραδοσιακά χρησιμοποιούμενης ονομασίας, που ταυτοποιεί ένα προϊόν: 

α) καταγόμενο από συγκεκριμένο τόπο, περιοχή ή χώρα·
β) του οποίου ένα συγκεκριμένο ποιοτικό χαρακτηριστικό, η φήμη ή άλλο χαρακτηριστικό μπορεί να αποδοθεί κατά κύριο λόγο  στη γεωγραφική του προέλευση· και
γ) του οποίου ένα τουλάχιστον από τα στάδια της παραγωγής εκτελείται εντός της οριοθετημένης γεωγραφικής περιοχής.

• Εγγυημένα Παραδοσιακά Ιδιότυπα Προϊόντα

Ως εγγυημένο παραδοσιακό ιδιότυπο προϊόν νοείται ένα ιδιότυπο προϊόν ή τρόφιμο το οποίο: 

α) παρασκευάζεται με τρόπο παραγωγής, μεταποίησης ή σύνθεσης που αντιστοιχεί στην παραδοσιακή πρακτική για το εν λόγω προϊόν ή τρόφιμο· ή 
β) παράγεται από πρώτες ύλες ή συστατικά που είναι τα χρησιμοποιούμενα παραδοσιακά. 

Για να μπορεί να καταχωρισθεί μια ονομασία ως ονομασία εγγυημένου παραδοσιακού ιδιότυπου προϊόντος, πρέπει: 

α) να χρησιμοποιείται κατά παράδοση για την περιγραφή του ιδιότυπου προϊόντος· ή 
β) να προσδιορίζει τον παραδοσιακό χαρακτήρα ή τον ιδιότυπο χαρακτήρα του προϊόντος.